NAHplatform.nl

← Terug naar Liefde & NAH

Liefde & NAH

Lezen: liefde, daten en NAH

Na hersenletsel kan gedrag in een relatie of bij het daten anders aanvoelen. Iemand kan stil worden, een afspraak afzeggen of afstand nemen. Dat komt vaak door wat er in het brein gebeurt, niet door onwil. Kies hieronder een onderwerp, of lees van boven naar beneden.

Deze tekst is gebaseerd op onderzoek van Paul Evers met 150 bronnen. NAH is voor iedereen anders. Dit is geen medisch advies en geen diagnose.

De grootte van de schade zegt niet alles

De fysieke grootte van de schade op een hersenscan voorspelt niet de impact op een intieme relatie.

Wat mensen soms denken

Dat er alleen iets aan de hand is als er een grote, afgebakende beschadiging te zien is op een standaard hersenscan.

Wat er ook kan spelen

Er kan schade zijn aan de verbindingen tussen zenuwcellen. Die schade is microscopisch en op een gewone scan vaak niet te zien. Dit wordt diffuse axonale schade genoemd, of DAI.

De ernst van het gedrag meet je aan de dagelijkse interactie, niet aan de grootte van de vlek op de scan.

Plekken in het brein die belangrijk zijn voor verbinding

Drie gebieden spelen een grote rol bij contact, remmen en het verwerken van prikkels.

  • Het voorste deel van de hersenen, bij het voorhoofd

    De prefrontale cortex. Dit helpt bij remmen, bij plannen op langere termijn, en bij het sociale filter.

  • De thalamus, dieper in het brein

    Dit is een schakelstation en een filter voor prikkels van de zintuigen, zoals geluid, licht en aanraking.

  • Verbindingen naar emotiegebieden, en de insula

    Dit netwerk helpt bij het herkennen van emoties, bij invoelen en bij zelfbewustzijn.

Als de rem minder goed werkt

Het gebied boven de oogkassen, de orbitofrontale cortex, helpt om impulsen te remmen. Als die rem minder goed werkt, kan het brein sterke emoties minder afremmen.

In een relatie kan dat er zo uitzien: tactloos reageren, seksueel ontremd zijn, of bij overbelasting plots fel snauwen.

Dit is geen onwil in de relatie en geen karakterfout. De rem in het brein werkt op dat moment minder, of ontbreekt.

Als beginnen niet lukt

Een partner kan denken: hij of zij plant nooit een afspraak, stelt geen vragen en toont geen interesse. Het lijkt alsof de liefde weg is.

In het brein kan iets anders spelen. De bedoeling en het gevoel kunnen er wel zijn, maar de stap naar handelen komt niet op gang. Het starten van een actie is geblokkeerd. Dit wordt apathie genoemd: niet als desinteresse, maar als een start die niet lukt.

Als het brein overspoeld raakt

Als het filter in de thalamus goed werkt, houdt het irrelevante prikkels tegen. Na hersenletsel kan dat filter falen of vertraagd werken. Geluid, licht en aanraking komen dan met volle kracht tegelijk binnen. Interne en externe prikkels worden minder goed gefilterd.

In een relatie kan iemand lichamelijke nabijheid ontwijken, de blik afwenden, of een gesprek plots afbreken om naar een stille, donkere ruimte te gaan. Dat kan ook gebeuren tijdens intieme momenten.

Dat weggaan is vaak een acute noodzaak van het zenuwstelsel bij overbelasting, geen afwijzing van de ander als persoon.

Als gevoelens er wel zijn, maar niet te zeggen zijn

Soms ervaart iemand emoties wel in het lichaam, bijvoorbeeld een snellere hartslag of affectie, maar lukt het op dat moment niet om die gevoelens te herkennen of onder woorden te brengen. Dit wordt organische alexithymie genoemd.

Uit onderzoek van Paul Evers, op basis van 150 bronnen, kan dit 15,2 tot 31,5 procent van de mensen na hersenletsel treffen. Ook invoelen en het perspectief van de ander innemen kunnen dan minder goed gaan.

Iemand kan intense liefde voelen, en op dat moment toch geen passende gezichtsuitdrukking tonen. Dat kan overkomen als een vlakke reactie. Een bericht beantwoorden kan ook uren duren, zonder dat dit kilte betekent.

Waarom het lijkt op bindingsangst

Aan de buitenkant kan gedrag lijken op bindingsangst. In het brein kan iets anders aan de hand zijn. Hieronder staan drie voorbeelden.

Wat je kunt zien

Afspraken plots afzeggen, of weggaan uit een drukke ruimte.

Oordeel dat snel ontstaat

Onbetrouwbaar, geen voorrang geven aan de ander.

Wat er in het brein kan spelen

Het filter in de thalamus valt uit. De energie in het brein is plots op.

Wat je kunt zien

Dagen wachten met appen, geen emotie teruggeven, een vlak gezicht.

Oordeel dat snel ontstaat

Emotioneel koud, geen interesse, bindingsangst.

Wat er in het brein kan spelen

Signalen komen vertraagd door. De verbinding tussen taal en emotie ontbreekt op dat moment.

Wat je kunt zien

Strakke eindtijden vragen, spontane acties weigeren, fysieke afstand houden.

Oordeel dat snel ontstaat

Controledrang, of geen verdieping willen.

Wat er in het brein kan spelen

Er is structuur nodig, omdat plannen, remmen en overzicht houden minder goed gaan. Dat is zelfbescherming, geen desinteresse.

Als het brein niet kan zien wat het mist

Soms heeft iemand minder inzicht in de eigen verandering. Dit wordt anosognosie genoemd. Het is geen ontkenning uit koppigheid. Het kan komen doordat het beschadigde voorste deel van de hersenen de eigen verandering niet goed kan waarnemen.

De partner kan zich zeer vervreemd voelen. De persoon met NAH kan zich oprecht onbegrepen en onterecht bekritiseerd voelen. Er ontstaat een kloof tussen twee belevingen.

Wegduwen om de ander te sparen

Als gewone eisen van alledag en een beperkte energie lang botsen, kan dat leiden tot schaamte en verlies van identiteit. Dat is een vorm van chronische overvraging.

Er kan ook levend verlies zijn: de persoon is lichamelijk aanwezig, maar de dynamiek en de persoonlijkheid van voor het letsel zijn blijvend veranderd. Die rouw is vaak niet af.

Contact afbreken is zelden desinteresse. Het kan zelfbescherming zijn, en de wens om de ander een leven zonder die belasting te gunnen. Iemand kan van de ander houden, en de ander daarom wegduwen.

Na de overbelasting komt vaak spijt. Rust geeft ruimte om los te laten en energie te sparen. Daarna kan het patroon opnieuw beginnen. Dat is de cirkel van dit tegenovergestelde gedrag.

Bekijk de infographic over wegduwen

Bij het daten en in een bestaande relatie

Daten vraagt vaak veel: flexibel denken, emoties heen en weer geven, en verwachtingen over hoe een ontmoeting hoort te gaan. Tegelijk kunnen er beperkingen zijn in energie en prikkelverwerking. Dan helpen een vaste planning en een bewuste verdeling van energie.

In een bestaande relatie kan de rol verschuiven: van gelijkwaardig partnerschap naar meer mantelzorg. De partner kan zich soms huishoudster of ouder voelen. Intimiteit kan veranderen, met minder zin in seks of een andere seksualiteit. Er kan een voortdurende spanning ontstaan tussen blijven en loslaten.

Emoties van beide kanten

Bij de persoon met NAH

  • Frustratie, omdat verwachtingen niet meer haalbaar voelen.

  • Rouw om het oude ik en om het verleden.

  • Schuldgevoel, als iemand zichzelf als een last voor de partner ervaart.

  • Eenzaamheid, en het gevoel door de omgeving niet begrepen te worden.

Bij de ander

  • Rouw om de partner die na het hersenletsel is veranderd.

  • Verdriet, boosheid, frustratie en teleurstelling.

  • Twijfel over de toekomst van de relatie.

  • Overbelasting door de dubbele rol van partner en mantelzorger.

De pijn aan beide kanten is echt. Begrip voor het brein maakt die pijn niet kleiner, maar het voorkomt dat gedrag meteen als afwijzing wordt gezien.

Wat helpt

Niet alles is voor iedereen nodig. NAH is voor iedereen anders. Dit zijn aanknopingspunten uit onderzoek van Paul Evers.

  • Structuur en rust inbouwen

    Zet van tevoren eindtijden en rustmomenten in, ook als het gesprek of de ontmoeting prettig is. Dat beschermt de energie die nog over is. Strakke grenzen en rusttijden zijn een vorm van pacing, niet van afstand nemen.

  • Op tijd uitleg geven

    Wacht niet tot er een cognitieve crash is. Leg in een rustig moment uit dat verwerking traag kan zijn en dat vermoeidheid plots kan toenemen. Dan kan stilte later niet meteen als afwijzing worden gelezen.

  • Het gedrag niet persoonlijk maken

    Een vlakke gezichtsuitdrukking of plotselinge irritatie kan een urgent signaal van het zenuwstelsel zijn. Het is geen directe uitspraak over de liefde of over de relatie.

  • Grenzen erkennen, zonder oordeel

    Begrip voor neurobiologische grenzen helpt beide kanten. Voorspelbaarheid, structuur en voldoende vertraging geven het brein tijd.

  • De omgeving aanpassen

    Kies rustigere plekken. Een wandeling of samen koken kan rustiger zijn dan een drukke horeca. Spreek af op een moment met meer energie, en houd de ontmoeting niet te lang. Een PrikkelPlan kan daarbij helpen.

  • Energie, prikkels en hulp

    In het overzicht van Paul Evers staan ook psycho-educatie over hersenletsel en onzichtbare gevolgen, de PRET-strategie voor rust en tempo, open communicatie via begeleide zelfonthulling, en het inschakelen van NAH-specialisten.

Hoop en verbinding

Niet-aangeboren hersenletsel verandert de bouw van het brein blijvend. Het wist de menselijke behoefte aan nabijheid en intimiteit niet uit.

Wederzijds begrip voor wat er in het brein gebeurt, kan een nieuw fundament zijn voor verbinding. Gedrag begrijpen vanuit de neurologie, samen vormgeven aan het nieuwe ik, en bouwen aan een gelijkwaardige, veilige intieme relatie horen daarbij.

NAH is voor iedereen anders. Dit is geen medisch advies.

Naar boven

Verder in Liefde & NAH